PERU HARRI museoa, Leitzan

Xabier Santxotenaren museoa, Arizkunen.

Baina horiek iradokizunak baino ez dira, hitz egiten hasteko. Proposatu zeuk ere erakargarria iruditzen zaizun zerbait. Urtarrilaren 10era bitarteko tartea hartuko dugu horretarako. Urtarrilaren 12an, berriro ikasgelan bildutakoan, bozkatu egingo dugu ea zein egun eta zein plan aukeratzen dugun. Lehenengo bat egingo dugu, urtarrilaren amaiera aldera-edo?

Egin zure proposamena eta etorriko da erabakitzeko unea. Proposatuko guztietara ezingo gara joan, jakina!, baina ideiak biltzea denoi etorriko zaigu ondo bestelakoetarako ere!

Orain arteko euskaltzaleon osagarritasun hori bilatu ezinean ari garen honetan, ordea, EAEko agintari berriek bestelako kultura-planak dakartzate besapean. Delako Kulturaren Euskal Kontseilu horretako kide izendatu dute Joserra eta lehen bileraren ondoren ernegatuta sumatu dugu: Equidisto izan naiz, baina frontismoa garatzeko ordua da!

Bat al gatoz gogoeta horiekin?

“Dirua ez den beste zerbaitek zirikatu behar zaitu bertsotan aritzeko. Herriarekin bat egite horretataik datorkigu guri zer ikasia, jantzita egotea” zioskun Lazkanok.

Zer  da zuretzat punkia izatea, Xabier?: “Egin ezazu zuk zeuk! Ez izan, derrigorrez, gainerakoak bezalakoa”

Izan ere, gure Herria ez baita gainerakoak bezalakoa, geuk eta geurez jarraitu beharko dugu eraikitzen; txapela jantzita zein gandorra gorantz dela.

Kontrajarri lirudiketenak, osagarri ikusi ditugu gure ikasgelan. Mikel Laboa zubi izan zen moduan, Ibonek argudiatzen zigunez, bestelako zubien premian gaude tradizioa eta posmodernia uztartzen jarraitzeko. Bai, ala?

Zuri zeuri zer iruditu zitzaizun interesgarrien? Zenbat hizkuntza (hiztun eta hiztun komunitate) dauden hilzorian? Zein arreta txikia eskaintzen zaion gai honi Gobernuz Kanpoko Erakundeen egunerokotasunean? Euskal Herriak munduko hiztun komunitate askori aportatzeko daukanaren garrantzia? Garabideren beraren lana?

Galdera bat luzatzen ari zaio Iñigo hainbat laguni: Garabideren lan-ildoa zergatik uste duzu dela interesgarria? Beste batzuei irakatsi ez ezik, zer ikasten dugu guk hartu-eman horretatik?

Gustura jasoko ditu erantzunak.

Horra neurea: guk egin dugunaren gaineko kontzientzian sakontzeko oso interesgarria zaigu beste batzuekiko igurtzi hori; izan ere, egungo hizkuntza minorizatuon etorkizuna –eta luze itxoin gabe gurdi berera etorriko diren gainerako hizkuntzena-, antzekoa izan daitekeelako epe erdian denontzakoa: Ingelesa bera nagusi eta gainerako guztiak minorizatuak. De facto horixe ari da gertatzen-eta!

Gogoeta bat aukeratzen jarrita, honakoa ekarri nahi dut:

Esaten zigunez, beren belaunaldiko bertsolariek  –eta bertsozale antolatuek, orobat-  obsesio bat izan dute:  Bertsolaritza zabaldu!  Euskal Herri osoan, komunikabideetan, plaza erraldoietan eta txikiagoetan… Zabaldu eta hedatu ahalik eta gehienengana, ahalik eta leku eta formaturik gehienetara.

Hori izan da orain arteko belaunaldiaren funtsa. Zein izango da, baina, hurrengo belaunaldiaren helburu nagusia?  Egañak  iradokitzen zuenez, sakondu aditza izan daiteke, agian, datozen belaunaldiek lantzen jarraitu beharreko gakoa.

Eta bertsozaletasunean gertatzen den eran, beste eremu batzuetan ere sakontzeko tenorea heldu zaigulakoan nago: irakaskuntzan, euskaldunen elkarteetan etab. Kuantitatiboki  aurrera egin dugu zenbait eremutan. Argi dago hori. Hala ere, kualitatiboatasunari ere arretatsuago begiratu beharko diogu, ezta? Zabaldu dugun horretan sakontzea, alegia.

Izenburuak erraz idazten dira; bakoitzaren barruko mamia aletzen hasi eta gogoetetan sakontzea beste gai bat da, ordea.

Zerbait aipatzen hasi behar izanez gero, zer nabarmenduko zenuke Jonen saioetan entzundakotik?

Nik, ideia bi:

1. Hezkuntza-eremuan eragin behar dugu: Eragileak hezi! Eragiletza horretan, gazteekin, belaunaldi berriekin formazio sozio-politikoan sakontzea da gako garrantzitsu bato rain eta hemen.
2. Fluxuan kokatu eta ametsak doitu egin behar ditugu. Gune hegemonikoen garrantzia ulertu, horiek bideratzen jarraitu…, baina Euskal Herria euskalduna izatea ez dugu egun batetik bestera lortuko.

Zer irditzen bi ideia horiek? Zer beste azpimarratuko zenuke?

Urruti zaigu Quebec, nahiz eta Joseba Tapiak bertako kantuak bertokotu. Jon Maiak ere erakutsi digu zerbait hango parajeez, arraunlariak eta…. Apaizak hobeto, beharbada. Dokumentala dugu orain.

Eta orain, Ternuarekin jazten gara. Hori da gure pidginaren ezagutza guztia.

Baina hala ere, hitzaldi mamitsua eta datuz hornitua eskaini zigun Erramun Baxokek. Soziolinguistika, identitatea, historia, kultura, sorkuntza, datu demografikoak, jatorrizko herriak… denak aipatu zituen. Eta jasotakoaren ostean, ia ia mutu geratu ginen. Ez genuen dudarik, antza. Julenek bota zizkion galdera batzuk… baina kezkak gurean dirau, oraindik.

Modernitatea eta integrazioa idatzi berri du ikaskide dugun Beñat Gaztelumendik, Arbelari begira, Berria egunkarian. Eta bere galderak pausatuko ditut nik hemen, guztion artean erantzun ditzagun. Eta agian, berriz joan beharko dugu Erramunengana galdezka, edo Quebecerako ikasketa bidaia antolatu beharko dugu, Bartzelonan hegazkina hartuta. Harako gogoa be, piztu zigulako Arrutik.

• Eta XXI. mendeko Euskal Herriak, zer nahi du?
• Posible a da benetako kultura-aniztasuna?
• Hizkuntza minorizatuok iraun dezakegu egoera horretan?
• Herri nortasun sentimenduak egitura dezake kultura anitzeko nazio bat?
• Eta noraino ireki beha du kultura batek?
• Non hasten da integrazioa eta non asimilazioa?

Iñaki Arrutik hasieratik harrapatu gintuen, katalana, eta Catalunyari buruzko hainbat galdera jarri zizkigun mahai gainean. Eta gure ez/jakintasunak lotsarik gabe azaldu zizkigun, modu atsegin eta dinamikoan. Zeozer gehiago dakigu hizkuntza handi horretaz.

• Gure ustez, zein da Katalanaren arrakastaren giltza?
• Hizkuntz politika ala aurretik duen ezagupena?
• Zure ustez ze harreman dago Identitatea, hizkuntza eta nazioaren artean adibidez?
• Euskararen kasuan batzutan bai, eta beste batzutan ez da lurraldetasunaz, eremuaz berba egiten, baina gehiago sakondu behar genuke hor?

• Motibazioaz asko mintzatzen gara, baina zein neurritan dauka eragina testuinguruak?
• Sortu garen, bizi garen, edo lan egiten dugun kaleak, herriak, eskolak….?
• Zuri zer iruditzen zaizu euskaldunberria izena bera?

Joan Mari Torrealdai, Egunkaria kasuarekin hurbildu zitzaigun kurtso hasierako ekitaldira. Euskararen liburu beltzean kokatu zuen bera eta beste hainbat lagun erdiguen harrapatu dituen kasua ere, Egunkariaren itxiera eta osteko epaiketa.
Azken kapitulua (oraingoz)  eman zion izenburutzat. Eta hitzaldian aletu zizkigun akusazioaren tesiak eta Espainiako intelektual mediatikoen bulkadak.
Bertan ginenon inpresioa izan daiteke etsipenetik mintzatu zela Torrealdai, baina aktibo mantentzen du bera jarrera horrek, hala ere. Aktibo eta lanean, euskalgintzan.

• Egunkaria, euskara, euskal kultura, euskalgintza; beharrezko zaizkigula badakigu, baina zergatik kolpatu zituztela uste duzu?
• Egunkariarekin berriro abiatu zen erasoaldiak, jarraitu izan balu, ze ondorio izango luke gurean?
• Eta zein da gure jarrera, gure egoera? Etsipenagatik ari gara ikastaroan, ala baikortasunak ekarri gaitu hona?